Θα απαγορεύσουμε και τα ποδήλατα όταν βρέχει;

Θα απαγορεύσουμε και τα ποδήλατα όταν βρέχει;

Το απαγορευτικό απόπλου έχει συγκεκριμένη χρησιμότητα. Μπορεί να αποτρέψει την έκθεση ανθρώπων σε σοβαρό κίνδυνο, ιδιαίτερα όταν η απόφαση ενός κυβερνήτη επιβατικού πλοίου αφορά την ασφάλεια πολλών επιβατών. Δεν αποτελεί όμως καθολική απάντηση σε κάθε πρόβλημα που εμφανίζεται στη θάλασσα.

Στα αυτιά του κόσμου, η φράση «θα απαγορεύεται ο απόπλους» ακούγεται καθησυχαστική. Δημιουργεί την εντύπωση ότι εντοπίστηκε η αιτία και βρέθηκε η λύση. Το ουσιαστικό ερώτημα είναι αν ο περιορισμός ανταποκρίνεται στον συγκεκριμένο κίνδυνο ή αν απλώς προσφέρει μια εύκολη πολιτική απάντηση μετά από μια τραγωδία.

Δεν είναι όλα τα σκάφη ίδια. Δεν εκτελούν την ίδια δραστηριότητα, δεν μεταφέρουν τον ίδιο αριθμό ανθρώπων και δεν κινούνται στις ίδιες περιοχές. Ένας κανόνας που έχει νόημα για μια συγκεκριμένη κατηγορία δεν είναι αυτονόητο ότι πρέπει να εφαρμόζεται με τον ίδιο τρόπο παντού.

Αυτό δεν σημαίνει ότι τα μικρά ή ιδιωτικά σκάφη πρέπει να εξαιρούνται από κάθε περιορισμό. Σημαίνει ότι κάθε απαγόρευση χρειάζεται συγκεκριμένα κριτήρια, σαφή αιτιολόγηση και μέτρο.

Αν η ύπαρξη κινδύνου αρκεί από μόνη της για να δικαιολογήσει μια καθολική απαγόρευση, τότε ας εφαρμόσουμε την ίδια λογική και στη στεριά.

Θα απαγορεύσουμε την κυκλοφορία όλων των ποδηλάτων και των μοτοσικλετών κάθε φορά που βρέχει; Θα απαγορεύσουμε το περπάτημα όταν φυσά δυνατός άνεμος; Θα ορίσουμε ακόμη και ποιος επιτρέπεται να βγει από το σπίτι ανάλογα με το βάρος του και τα μποφόρ;

Οι δραστηριότητες αυτές δεν είναι ίδιες με τη ναυσιπλοΐα. Το ερώτημα όμως παραμένει κοινό: πότε ένας κίνδυνος απαιτεί ενημέρωση και προσοχή και πότε δικαιολογεί την απαγόρευση μιας δραστηριότητας για όλους;

Μια σοβαρή πολιτεία οφείλει να μπορεί να εξηγήσει αυτή τη διαφορά. Διαφορετικά, η πρόληψη μετατρέπεται σε γενικευμένη απαγόρευση και η προσωπική κρίση παραχωρεί διαρκώς τη θέση της στην κρατική άδεια.

Το απαγορευτικό δεν απαντά σε όλα

Υπάρχει και ένα πρακτικό ζήτημα που δεν χωρά εύκολα στις εξαγγελίες. Δεν βρίσκονται όλα τα σκάφη σε μαρίνες περιμένοντας να αναχωρήσουν.

Κάποια είναι ήδη αγκυροβολημένα σε όρμους. Άλλα βρίσκονται εν πλω και αναζητούν προστασία μέχρι να περάσει η κακοκαιρία. Ένα μέτρο για την αναχώρηση πρέπει να διευκρινίζει πώς αντιμετωπίζονται αυτές οι περιπτώσεις και τι προβλέπεται όταν μια μετακίνηση είναι αναγκαία για την ασφάλεια.

Δεν αρκεί, επομένως, να ανακοινώνεται μια απαγόρευση. Χρειάζεται να γνωρίζουμε το πεδίο εφαρμογής της, τις εξαιρέσεις, τη διαδικασία επικοινωνίας με τις αρχές και την ευθύνη εκείνου που αποφασίζει σε μια επείγουσα κατάσταση.

Ο κυβερνήτης εξακολουθεί να οφείλει να αξιολογεί τις συνθήκες και να προστατεύει τους επιβαίνοντες. Η απουσία απαγορευτικού δεν αποτελεί εγγύηση ασφαλείας, όπως και η έκδοσή του δεν λύνει αυτομάτως κάθε πρόβλημα.

Υποχρεωτική είσοδος σε μαρίνα, αλλά με ποιο κόστος;

Αν το απαγορευτικό προβλέπει ότι ακόμη και τα σκάφη που βρίσκονται ήδη εν πλω ή αγκυροβολημένα σε κάποιον όρμο πρέπει να εισέλθουν σε λιμάνι, χωρίς να μπορούν να καταφύγουν ή να παραμείνουν σε έναν κατάλληλο όρμο, προκύπτει ένα ακόμη ερώτημα: πού θα πάνε και ποιος θα επωμιστεί το κόστος;

Πριν επιβάλει μια τέτοια υποχρέωση, το κράτος πρέπει να εξασφαλίσει ότι υπάρχουν διαθέσιμες και προσβάσιμες θέσεις καταφυγής. Αν η μόνη επιλογή είναι μια ιδιωτική μαρίνα, ο κυβερνήτης δεν θα επιλέγει ελεύθερα μια υπηρεσία. Θα υποχρεώνεται να την αγοράσει για να συμμορφωθεί με μια κρατική απόφαση.

Τι θα εμποδίζει τότε μια μαρίνα να επιβάλλει υπέρογκες χρεώσεις σε κάποιον που δεν έχει πρακτικά τη δυνατότητα να αρνηθεί; Θα προβλέπονται προκαθορισμένα ή ανώτατα τέλη για την αναγκαστική παραμονή λόγω απαγορευτικού; Θα υπάρχει δημόσια εναλλακτική ή κάποιος μηχανισμός κάλυψης του κόστους; Και τι θα συμβαίνει όταν δεν υπάρχουν διαθέσιμες θέσεις;

Δεν ισχυρίζομαι ότι οι μαρίνες θα καταχραστούν αναγκαστικά μια τέτοια κατάσταση. Όταν όμως το ίδιο το κράτος δημιουργεί υποχρεωτική ζήτηση για μια ιδιωτική υπηρεσία, οφείλει να προβλέπει δικλίδες προστασίας από ενδεχόμενη εκμετάλλευση.

Η ασφάλεια δεν μπορεί να εξαρτάται από το αν κάποιος έχει τη δυνατότητα να πληρώσει μια χρέωση που δεν γνωρίζει και δεν μπορεί να διαπραγματευτεί. Μια υποχρεωτική οδηγία καταφυγής χρειάζεται εξασφαλισμένο προορισμό, διαθέσιμη θέση και σαφείς οικονομικούς όρους.

Η αδυναμία ελέγχου δεν δικαιολογεί τον αποκλεισμό

Ανάλογη προσοχή χρειάζεται στη συζήτηση για τα αγκυροβόλια.

Αν το πρόβλημα είναι η απόρριψη λυμάτων, τότε χρειάζονται έλεγχοι, κατάλληλες υποδομές παραλαβής αποβλήτων και κυρώσεις για όσους ρυπαίνουν. Αν είναι η παρεμπόδιση των λουομένων ή η υπερβολική συγκέντρωση σκαφών, χρειάζονται κανόνες για τη χρήση του συγκεκριμένου χώρου.

Η αδυναμία του κράτους να ελέγξει μια παράβαση δεν αποτελεί από μόνη της επαρκή λόγο για να απαγορεύσει ολόκληρη τη δραστηριότητα.

Δεν κλείνουμε έναν δρόμο επειδή κάποιοι παραβιάζουν το όριο ταχύτητας. Ελέγχουμε την παραβατική συμπεριφορά. Αντίστοιχα, δεν αντιμετωπίζουμε κάθε αγκυροβολημένο σκάφος σαν να ρυπαίνει, να εμποδίζει ή να καταλαμβάνει παράνομα τη θάλασσα.

Βεβαίως υπάρχουν περιοχές όπου η προστασία του περιβάλλοντος ή η ασφάλεια δικαιολογούν περιορισμούς, ακόμη και απαγόρευση αγκυροβολίας. Αυτοί όμως πρέπει να στηρίζονται στις πραγματικές ανάγκες της περιοχής, όχι στη διοικητική ευκολία του «δεν μπορώ να το ελέγξω, άρα το απαγορεύω».

Νομοθεσία με γνώση του αντικειμένου

Οι κανόνες πρέπει να διαμορφώνονται με ανθρώπους που γνωρίζουν το αντικείμενο και θα κληθούν να ζήσουν ή να εργαστούν μέσα σε αυτό το πλαίσιο. Κυβερνήτες, επαγγελματίες του χώρου, αρμόδιοι επιστήμονες και υπηρεσίες εφαρμογής χρειάζεται να συμμετέχουν σε ουσιαστικό διάλογο πριν ληφθούν αποφάσεις.

Όχι για να υπερασπιστεί ο καθένας την ευκολία του, αλλά για να ξεχωρίσουν οι εφαρμόσιμες λύσεις από τις εξαγγελίες που ακούγονται ωραίες και δημιουργούν νέα αδιέξοδα.

Η ασφάλεια απαιτεί κανόνες. Απαιτεί όμως και αναλογικότητα, έλεγχο και προσωπική ευθύνη.

Το εύκολο είναι να απαγορεύσεις μια δραστηριότητα. Το δύσκολο, και αυτό που οφείλουμε να απαιτούμε από το κράτος, είναι να τη ρυθμίσει σωστά.